Strategie voor toekomsten die zich niet laten voorspellen
Strategic foresight op het kruispunt van onzekerheid, technologie en besluitvorming
Ik ben Dr. Barbara van Veen, onderzoeker, auteur en docent op het gebied van strategic foresight en besluitvorming onder onzekerheid.
Mijn werk begint bij een probleem dat iedere bestuurder kent: je moet vandaag besluiten nemen met grote consequenties, terwijl de effecten van die besluiten pas na verloop van tijd duidelijk worden.
Dat wordt ingewikkelder wanneer je besluit over ontwikkelingen die zelf nog volop in beweging zijn. Denk aan AI, robotica, quantumtechnologie of andere opkomende technologieën. We weten nog niet precies wat ze straks kunnen, welke toepassingen dominant worden, hoe regelgeving zich ontwikkelt of hoe ze werk en organisaties zullen veranderen.
Toch moeten organisaties nu al kiezen.
Investeren of wachten. Experimenteren of opschalen. Mensen opleiden of andere expertise aantrekken. Een technologie zelf ontwikkelen of inkopen. Een ontwikkeling serieus nemen of voorlopig negeren.
Mijn onderzoek gaat over de vraag hoe je zulke besluiten beter kunt nemen als betrouwbare voorspellingen niet mogelijk zijn.
Van voorspellen naar hanteren
Foresight wordt vaak geassocieerd met voorspellen wat er gaat gebeuren. Daar ben ik juist terughoudend in.
Hoe verder we vooruitkijken en hoe groter de verandering, hoe minder bruikbaar één voorspelling wordt. Bovendien reageren mensen en organisaties op verwachtingen over de toekomst. Hun beslissingen veranderen vervolgens mede de toekomst die we proberen te voorspellen.
Daarom kijk ik liever naar het systeem waarin een besluit wordt genomen.
Welke veranderingen zien we? Welke missen we? Welke verwachtingen hebben we over wat er gaat gebeuren? Waarop zijn die verwachtingen gebaseerd? Welke aannames behandelen we ongemerkt als feiten? Hoe beïnvloeden ontwikkelingen elkaar? En wat gebeurt er wanneer onze verwachtingen niet uitkomen?
Dat maakt onzekerheid niet kleiner.
Het maakt wel betere besluitvorming mogelijk.
Mijn onderzoek
Mijn huidige onderzoek richt zich op verwachtingen rond opkomende technologieën en de invloed daarvan op strategische besluitvorming.
Organisaties beoordelen een technologie noodzakelijkerwijs op basis van verwachtingen over wat die technologie kan worden. Op basis daarvan investeren ze, wachten ze, reorganiseren ze werk, ontwikkelen ze vaardigheden en kiezen ze leveranciers en toepassingen.
Maar die beslissingen hebben op hun beurt gevolgen. Investeringen versnellen bepaalde ontwikkelingen. Organisaties creëren toepassingen. Werknemers ontwikkelen nieuwe vaardigheden. Regelgevers reageren. Leveranciers groeien, veranderen of verdwijnen. Technologie en omgeving ontwikkelen zich daarmee in wisselwerking.
Ik onderzoek hoe organisaties binnen die dynamiek betere beslissingen kunnen nemen.
Daarbij ben ik in het bijzonder geïnteresseerd in weak signals: vroege, vaak nog ambigue aanwijzingen dat bestaande verwachtingen mogelijk moeten worden herzien.
Meer over mijn onderzoekOnderzoek èn praktijk
Ik ben opgeleid als sociaal wetenschapper en promoveerde in Futures Studies aan de TU Delft. Mijn academische werk richt zich onder meer op managerial foresight, weak signals, onzekerheid en methodologische robuustheid.
Daarnaast werk ik al jaren met bestuurders, managers en professionals. Daardoor zie ik steeds opnieuw het verschil tussen een theoretisch goede methode en een methode die mensen daadwerkelijk helpt wanneer er een besluit op tafel ligt.
Die twee werelden probeer ik bewust bij elkaar te houden.
Mijn onderzoek levert nieuwe vragen, concepten en methoden op. In executive education onderzoek ik met professionals hoe die in de praktijk werken. En in mijn tools vertaal ik ze naar instrumenten waarmee organisaties zelfstandig aan de slag kunnen.
